Apollo 17’nin jeolog astronotu Harrison Schmitt, 1972’de Ay’da vazife yaparken beklenmedik bir durumla karşılaştı. Vazife sırasında topladığı taş ve toprak örnekleri, giysilerine ve cildine temas ettiğinde Schmitt, bir anda göz kaşıntısı, burun tıkanıklığı ve hapşırık nöbetleriyle baş başa kaldı. Bu, dünyada hiçbir şeye alerjisi olmayan Schmitt’in Ay tozuna karşı alerjik reaksiyon geliştirdiğini ortaya çıkardı.
Ay tozunun tehlikeli yapısı
Ay yüzeyindeki toz, keskin ve ince parçacıklardan oluşuyor. Bu tozlar, Dünya’daki tozlardan farklı olarak köşeli yapısıyla bedende tahrişe ve alerjik tepkilere neden oluyor. Schmitt, 2019 yılında katıldığı bir aktiflikte bu tecrübesini şu sözlerle anlattı:
“Tozu birinci kokladığımda burnumun içi şişti ve sesim değişti. Bu durum üç defa tekrarlandı. Toza maruz kalmamak için önemli mühendislik tahlilleri geliştirilmesi gerekiyor.”
Ay tozu akciğerlerde asılı kalıyor
Araştırmalar, Ay tozunun sıhhat üzerindeki tesirlerini daha net ortaya koydu. GeoHealth dergisinde yayımlanan bir çalışmaya nazaran, Ay tozu parçacıkları saç telinden 50 kat daha küçük boyutlarda ve akciğerlerde aylarca asılı kalabiliyor. Uzun vadeli maruz kalma durumunda bu toz, hücre vefatına ve DNA hasarına yol açabiliyor.
Uzmanlar, “Toz ne kadar uzun müddet akciğerde kalırsa, toksik tesiri o kadar artar” diyerek tehlikenin altını çiziyor.
Ekip arkadaşları da etkilendi
Schmitt’in yaşadığı bu tecrübe, sırf onunla sonlu kalmadı. Misyon arkadaşlarından biri de Ay tozuna karşı alerjik tepki gösterdiği için kıyafetlerini çıkarırken işini bırakmak zorunda kaldı. Bu durum, gelecekte Ay’a yapılacak vazifelerde Ay tozunun tehlikelerini önleme muhtaçlığını gündeme getirdi.
Gelecekteki misyonlar için dersler
Harrison Schmitt’in bu eşsiz tecrübesi, gelecekte Ay’da misyon alacak astronotlar için kıymetli dersler sundu. NASA mühendisleri, Ay tozunun astronotların kabinlerine ve giysilerine girmesini engelleyecek yeni tahliller geliştirmek için çalışmalar başlattı. Schmitt, bu mevzuda şu ihtarda bulundu:
“Gelecekte Ay tozuna maruz kalacak bireylerin alerjik tepki gösterip göstermeyeceğini evvelden test etmeliyiz.”
Schmitt’in yaşadığı bu olay, Ay tozunun sırf alerjik tesirlerle değil, tıpkı vakitte potansiyel uzun vadeli sıhhat riskleriyle de bağlantılı olduğunu ortaya koydu. Astronotların sıhhatini korumak için Ay yüzeyindeki misyonlarda daha gelişmiş ekipmanlar ve mühendislik tahlilleri zarurî hale geldi.
Harrison Schmitt: Bilimden Siyasete bir kariyer
Ay’a ayak basan son insanlardan biri olan Schmitt, sırf dört astronotun Ay’da yürüdüğü bir periyodun kesimi. NASA’dan 1975’te ayrılan Schmitt, 1977 yılında senatör oldu ve 2008 yılında siyaset hayatını noktaladı. Uzayda yaşadığı bu değişik tecrübe, onun ismiyle anılmaya devam ediyor.
Neden kıymetli?
Harrison Schmitt’in yaşadığı bu olay, Ay’a yapılacak uzun vadeli misyonlarda astronotların güvenliğini sağlamak için kritik bir kıymete sahip. Ay tozunun neden olduğu alerjik tepkiler ve uzun vadeli tesirleri, insanlığın Ay’da daha uzun müddet kalabilmesi için kıymetli bir çalışma alanı haline geldi.